Bilimsel anlamda, tarihi kendi otonomisi içinde düşünüp ona şekil vermek isteyenler -tarihçiliğin kendilerine sunduğu çağdaş yaklaşım, kuram ve genellemelerin göstergeleriyle, ayrıcalıklarıyla ve yetkileriyle- daha ziyade uzun vadeli oluşumları düşünerek onu bilimsel dile dökerler, kimi zaman da edebi yanına ağırlık vererek daha okunabilir hale getirirler. Ancak, tarihi başka niyetler için kullanmak isteyenler, bilerek ya da safça istismar edenler,akademisyenlerin geçtiği yollardan geçmezler.

Bilerek ya da safça, tarihsel destek için ya da ideolojik saptırmalarla, tarihi kullanmak isteyenlerin başında siyasetçiler gelir; eğitim-öğretim kurumlarında düşüncelerini aşılamak isteyen aracılar gelir; duyduklarını, okuduklarını, gördüklerini topluma ulaştırırken ona güncel bir biçim vermeye çalışan medya dünyası gelir.

Salih Özbaran, Osmanlı’yı Özlemek ya da Tarih Tasarlamak adıyla bir araya getirdiği yazılarında 2002-2007 yıllarında Osmanlı’ya ilişkin yazılmış bazı genel tarih kitaplarını değerlendirirken, tarihi kullanmak isteyenlerin beklentilerini dile getirmek istiyor; böylece tarihçiliğin çok önemli bir ilkesine vurgu yapıyor: “Osmanlı’yı özlemek” ve “tarih tasarlamak” ayrı şeylerdir.


Kitap Yurdu'nda

Mustafa ARMAĞAN-Profil Yayıncılık

- Falih Rıfkı Atay neden, "Keşke Atatürk Nutuk’u hiç yazmasaydı" dedi?

- Mizancı Murad’ın "Genç Türkler" için imal ve icad ettiği Genç Osman’ın, tarihte yaşamış olan Sultan II. Osman’la tanışıp tanışmadıkları, ciddi olarak cevaplanması gereken bir sorudur.

- Bütün bir muhteşem 17. yüzyıl, musikimizin şehrayinleriyle doldurduğu bir 18. yüzyıl ve emperyalistler karşısındaki inanılmaz direnişiyle bir 19. yüzyıl karanlığa terk edilince, başlıyor asıl dramımız. Nereden geldiğini bilmeyen birtakım varlıklara benziyoruz giderek..

- Hürrem Sultan’dan sonra değişen ne oldu? Nasıl oldu da ilk defa bir padişah kızı Mihrimah Sultan bu kadar öne çıktı, görünürlük kazandı ve üstelik İstanbul’da iki camiye birden ismi verildi?

- İkinci Meşrutiyet döneminde ilk büyük travmayı, Cumhuriyet’ten sonra ise ikinci büyük travmayı yaşadık. Yani tarihi iki kat buzlu camın arkasından görmeye çalışıyoruz. Bu tarihin sağlıklı olabilmesi mümkün müdür? O yüzden "yüzsüz" bir tarih bu..

- Fetihler aslında birer iddiaydı; burayı biz sizden daha iyi yönetiriz iddiası. Biz asıl iddiamızı kaybettik. Hayatta hiçbir iddiası kalmamış nesillerin o fetihleri anlamasını beklemek Van Gölü’ne okyanusu doldurmak gibi bir şey olurdu.

Mustafa Armağan bilinmeyenleri gün yüzüne çıkartmaya devam ediyor ve ekliyor: "Hesaplaşma kaçınılmaz görünüyor.. Er ya da geç."

Kitap Yurdu'nda

R.G.COLLINGVOOD-Doğu Batı Yayınları


Bu kitap tarih felsefesi üzerine bir denemedir. ‘Tarih felsefesi’ terimini, on sekizinci yüzyılda, onunla eleştirel ya da bilimsel tarihten, tarihçinin eski kitaplarda bulduğu öyküleri yinelemek yerine, kendi kafasında kendi kendine kurduğu bir tarihsel düşünme tipinden başka bir şey kastetmeyen Voltaire buldu. Aynı adı Hegel ile on dokuzuncu yüzyıl sonundaki başka düşünürler de kullandı; ama ona çok farklı bir anlam verdiler ve tarih felsefesini evrensel tarih ya da dünya tarihi anlamına gelen bir şey olarak gördüler. Terimin üçüncü bir kullanımı çeşitli on dokuzuncu yüzyıl pozitivistlerinde bulunur; onlar için tarih felsefesi, anlatılması tarihin işi olan olayların akışını yöneten genel yasaların keşfiydi.

Tarih Tasarımı’nda modern tarih tasarımının Herodotos’tan yirminci yüzyıla dek nasıl geliştiğine dair tarihsel bir betimleme sunulmaktadır. İlk bölümde Collingwood, tarihin yapısı, konusu ve yöntemine ilişkin Yunan-Roma tarih yazımından çeşitli örnekler sunmaktadır. Diğer bölümlerde ise Descartes, Herder, Kant, Schiller, Hegel, Marx, Toynbee, Rickert, Simmel, Dilthey, Croce, Spengler ve Bergson’un tarihin doğasına ilişkin yaklaşımları aralarındaki ilişki gözetilerek bütünlüklü olarak tartışılmaktadır.

Kitap Yurdu'nda