Cumhuriyet devrinde milletin, devletin iyilik ve kötülüğüne dair benim hiçbir dahlim yoktur. Yalnız meb'usum, ona da devamsayesinde. İlk zamanlarda da kâh İsmet'in, Mustafa Kemal'in ağzından. İki yıl sonra, büsbütün uzaktan ve kulaktan... Vapur İnebolu'ya geldiği vakit, oranın memurlarından geldiler, Cumhuriyet ilân edildiğini, Mustafa Kemal'in Cumhurreisi, İsmet'in Başvekil olduğunu söylediler. Bana da İsmet'ten şifre olmayarak şu telgraf çekilmiş. Onu getirmişler: "Sinop Meb'usu Muhterem Doktor Rıza Nur Beyefendi Hazretlerine,Cumhuriyetin terakkisi ve vatanın dahilen ve haricen selâbet ve itilâsı, Doktor Rıza Nur gibi nâdir evlâdı vatanın istinadına müftakırdır. Bu kanaatim, Lozan'da ve Hey'et-i Vekilprip arkadaşlığımız zamanından daha sağlam ve samimi Mezuniyetiniz zamanının hitamına muntazırım. Daima muhabbet ve müzaheretinize arz-ı ihtiyaç ederim. Bilhassa gözlerinizden öperim kardeşim.ismet"•Büyük medihli telgraf, derhal beni kuşkulandırdı. Malımı bilirim, huyu müthiştir. Methedince, fenalık etmiştir ve edecektir. Methi ne kadar çoksa, ettiği fenalık da o kadar çok olduğuna hükmetmek lâzımdır.*-. Rıza Nur

Kitap Yurdu'nda

Hüseyin Perviz PUR-Eren Yayıncılık
1942 Varlık Vergisi" türündeki vergiler olağanüstü hallerde alınan bir vergi türüdür. Batı ülkelerinde 19. yüzyıldan beri uygulanmakta olan "Servet (Varlık) Vergisi" ile de hiçbir bilimsel benzerliği yoktur. Genelde savaşlarda savunma harcamaları için alınmıştır.

Ülkemizde uygulanan emlak vergisi ve taşıt vergileri servet vergisi kapsamına girer. Batının "servet vergisi" taşınır ve taşınmaz malların toplamından alınan vergidir. Vergi literatüründe bu vergilere "servet vergileri" denir. Servet ile varlık kelimelerinin anlamı aynıdır.

1942 Varlık Vergisini, bazı müellifler "Osmanlı Devleti’nin çağdışı vergilerinden de beter" olarak yorumlamışlardı. Osmanlı Devleti’nde altıyüz otuz yıl uygulanan, mükelleflerce benimsenmiş şer’i vergileri vardı. Bu vergilerin hiçbiri servet üzerinden alınmıyordu. Aşar vergisi ve ağnam vergileri gelirden mal olarak alınır, cizye (baş) vergisi ise götürü olarak önceden belirlenen bir bedel olarak nakden tahsil edilirdi.

"1942 Varlık Vergisi"ne benzer bir uygulama, Osmanlı İmparatorluğu ve Türkiye Cumhuriyeti’nin ekonomik, mali ve idari yapılarında hiçbir zaman yer almamıştı. Özellikle Kurtuluş Savaşı’nı cebindeki son maaşı ile başlatan ve maddi kaynağa en fazla ihtiyacı olan Mustafa Kemal Paşa, vergiye ve mükelleflere daima hassas davranmıştı. Özellikle, Kurtuluş Savaşı’ndaki harcamaları karşılamak amacıyla vergi kanunlarının Kurucu Meclis’in onayını alarak uygulaması, gelecekte oluşacak yönetimin demokratik modelini belirlemişti.

Öyleyse 1942 yılında vergi kurallarına uymayan böyle bir haraç almak fikri nasıl ortaya atıldı? Bunun aydınlatılması ve cevabının bulunmasında teori ve uygulamacılar tarafından araştırmalar yapılmıştır.

Sonuç olarak karaborsa vurguncularını cezalandırmak maksadı ile vergi alındığı kanaatine varıldı. Acaba bu kanaat yeterli cevap olabilir mi? Başka nedenler aranınca; azınlıklara yapılan ırkçı baskıların cumhuriyet kurulana dek hayatı savaşta, barış sürecinde ise tarımda geçen Türklerin, ticaret ve sanayi sektöründe ekonomik ortaklığa girmesine olanak tanıması için mi idi? Veya her iki nedeni birbirine ekleyerek yapılan uygulama mı idi?

Kitap Yurdu'nda

Bu çalışma her cümlesi dünyanın en zengin arşiv hazinesine sahip olan ve yerli yabancı bütün tarihçiler tarafından Osmanlı belgeleri bütünüyle incelenmeden değil Türk tarihi, dünyanın hiç bir devletinin tarihi tam ve doğru yazılamaz dedikleri Osmanlı Arşiv belgelerine dayalı olacaktır. Başbakanlık Osmanlı Arşivleri katalog içerisinde yer alan Sadaret dairesi, Yıldız evrakı, Meclis-i Vükela mazbataları, Dahiliye nezareti, Hariciye nezareti, Şifre kalemi gibi pek çok fonlarda tasnif edilmiş binlerce belgeler arasından seçilen, konumuzla ilgili birinci el kaynak belgeler tek tek verilecektir. Amacımız söylencelerden ve kuru iddialardan oluşan sıradan bir kitap hazırlamak değil, Osmanlı Arşivlerinde yıllar yılı süren çalışmalarımızın birikiminden oluşan sağlam ve birinci el belgelere dayalı kaynak bir eser vücuda getirmektir.

Ömer Karayumak

Rıfat N. BALİ-Kitapevi

Dişçibaşı, Sultanların ve Cumhuriyetin kurucularının sırdaşı, gayri resmî diplomat, İstanbul'daki sayısız gayri menkullerden Musul'daki petrol yataklarına ve Filistin'deki arazilere kadar uzanan emsalsiz bir mal varlığının sahibi Sultan II. Abdülhamid varislerinin vekili, antika koleksiyoncusu, Nazilerin Soykırımı'ndan kaçan Yahudi mültecilere yardım eden bir arabulucu. Bütün bu sıfatlar Sami Günzberg'in hayat hikâyesinin değişik manzaraları.

Sultan II Abdülhamid, Sultan Vahideddin, Mustafa Kemal, İsmet Paşa, Celâl Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan. Bunlar Sami Günzberg'in güvenini kazandığı devlet ricalinin sadece birkaçı. Bir imparatorluğun dağılmasına, Kurtuluş Savaşı'na ve Cumhuriyetin kuruluşuna şahit olmasına rağmen Sami Günzberg hatıralarını kaleme almamaya kararlıydı. Arşiv belgelerine dayanan bu çalışma ile Dişçibaşı Sami Bey'i saklayan perde aralanmakta ve hayat hikâyesi anlatılmakta....

Arşiv belgelerine dayanan bu çalışma ile Dişçibaşı Sami Bey'i saklayan perde aralanmakta ve hayat hikayesi anlatılmaktadır.